Kiedy pierwszy raz na polskich stołach zagościł widelec?

Historia widelca w Polsce to fascynująca droga od królewskiego luksusu po codzienny standard.

• Bona Sforza przywiozła pierwszy widelec do Krakowa w 1518 roku
• Henryk Walezy uczył się etykiety stołowej od polskich szlachciców
• Kościół początkowo potępiał widelce jako diabelskie narzędzia
• Marka Amefa oferuje dziś szeroki wybór specjalistycznych widelców

Początki widelca w Polsce - trop włoski i królowa Bona Sforza

Przybycie Bony Sforzy do Krakowa w 1518 roku rozpoczęło prawdziwą rewolucję w polskich obyczajach kulinarnych. Młoda królowa przywiozła ze sobą z Włoch nie tylko nieznane wcześniej warzywa, ale także nowoczesne akcesoria stołowe. Wawelskie komnaty wypełniły się zagranicznymi nowinkami, wśród których znalazły się pierwsze, budzące sensację widelce.

Nowe narzędzie początkowo wywoływało ogromne zdziwienie wśród dworzan i miejscowej arystokracji. Posiadanie tego przedmiotu było wówczas symbolem wielkiego bogactwa oraz wyrafinowania, a nie codzienną koniecznością. Traktowano go jako kunsztowny wyrób złotniczy, dostępny jedynie dla wybranej elity zgromadzonej wokół tronu.

Do czego początkowo służyły widelce? Owoce i konfitury zamiast mięsa

Pierwotne przeznaczenie tego sztućca różniło się znacząco od dzisiejszych standardów obiadowych, gdyż służył on głównie do eleganckiego spożywania słodkich deserów.

• Historycznie używano ich do owoców kandyzowanych, by nie brudzić dłoni lepkim syropem
• Ewolucja doprowadziła do powstania widelczyków do ciasta z linii Austin czy Livorno
• Złote i srebrne sztućce pełniły funkcję dekoracyjną jak dzisiejsze komplety w kolorze szampańskim

Henryk Walezy i słynne widełki - jak Polacy uczyli Francuzów jeść?

Pobyt Henryka Walezego nad Wisłą w latach 1573 1574 obfitował w liczne zaskoczenia kulturowe dla przyszłego króla Francji. Elekt ze zdumieniem obserwował polską szlachtę, która sprawnie posługiwała się metalowymi narzędziami przy stole, co nie było wówczas standardem na zachodzie Europy. Umiejętność ta była na Wawelu znacznie bardziej rozwinięta niż na ówczesnym dworze w Paryżu.

Powszechny mit o cywilizacyjnej misji Francuzów w Polsce mija się w tym przypadku z prawdą historyczną. Walezy wywiózł modę na używanie widelców z Krakowa do swojej ojczyzny, gdzie początkowo wywołało to falę kpin i niezrozumienia. Nowy zwyczaj przyjmował się tam powoli, budząc sensację wśród konserwatywnych biesiadników przyzwyczajonych do jedzenia palcami.

Dlaczego widelec nazywano narzędziem diabła ? Opór Kościoła i tradycji

Czy wiesz, że: Kształt widelca przez długi czas budził silne, negatywne skojarzenia religijne. Duchowieństwo oraz konserwatywna szlachta dostrzegały w dwuzębnym narzędziu niepokojące podobieństwo do diabelskich wideł używanych w piekielnych wizjach.

Spożywanie posiłków bezpośrednio palcami interpretowano jako naturalny kontakt z darami bożymi, uświęcony tradycją. Wprowadzenie sztucznego, metalowego przedmiotu między usta a jedzenie traktowano jako wyraz pychy i zniewagę dla Stwórcy. Taka argumentacja skutecznie hamowała popularyzację nowych sztućców w bardziej tradycyjnych, bogobojnych domach.

Ewolucja konstrukcji widelca na przestrzeni wieków

Początkowe formy tych narzędzi miały zazwyczaj tylko dwa proste zęby, przypominające szpikulec. Konstrukcja ta służyła przede wszystkim do nakłuwania i stabilnego przytrzymywania kawałków mięsa podczas ich krojenia nożem. Nie nadawały się one jeszcze do swobodnego nabierania potraw sypkich, kasz czy gęstych sosów.

Rozwój metalurgii oraz dbałość o ergonomię wymusiły zmiany w kształcie i materiałach używanych do produkcji. Współczesne sztućce ze stali nierdzewnej, oferowane przez marki takie jak Amefa, są efektem wielowiekowych udoskonaleń technologicznych. Zapewniają one trwałość i wygodę użytkowania, których brakowało pierwszym, kruchym modelom wykonanym z metali szlachetnych.

Od dwóch do czterech zębów - jak zmieniały się polskie sztućce?

Zmiany w budowie części roboczej wynikały z potrzeby zwiększenia funkcjonalności podczas jedzenia różnych rodzajów potraw.

• Początkowa forma dwuzębna była idealna wyłącznie do tranchowania pieczonych mięs
• Dodanie trzeciego i czwartego zęba ułatwiło nabieranie sypkich dodatków z talerza
• W ofercie Amefa widelce do ryb mają 3 lub 4 zęby i szerszą część środkową

Widelec a rozwarstwienie społeczne i kultura sarmacka

Ideologia sarmacka przez długi czas stawiała opór zagranicznym nowinkom, promując rodzime, surowe zwyczaje biesiadne. Szlachta zdecydowanie preferowała tradycyjną łyżkę, którą noszono często za pasem, oraz ostry nóż myśliwski. Bezpośredni kontakt z jedzeniem postrzegano jako wyraz szczerości i prostoty, cenniejszy niż skomplikowane dworskie maniery.

Używanie delikatnego widelca uważano często za niewieścią fanaberię, niegodną prawdziwego wojownika i obrońcy ojczyzny. Taki wizerunek stał w sprzeczności z surowym etosem sarmaty, gotowego w każdej chwili do walki i gardzącego zbytkami. Przekonanie to skutecznie opóźniło upowszechnienie się tego sztućca w niższych warstwach społecznych i szlacheckich zaściankach.

Współczesne rodzaje widelców - co znajdziemy w nowoczesnej zastawie?

Dzisiejszy rynek oferuje całą gamę specjalistycznych narzędzi, a widelec przestał być jednym, uniwersalnym przedmiotem do wszystkiego.

• Klasyczne widelce stołowe i obiadowo-deserowe służą do dań głównych i przystawek
• Widelce do ryb z linii Metropole i Moderno charakteryzują się szerszym środkiem i 3 lub 4 zębami
• Modele stekowe z serii Royal Steak ułatwiają spożywanie wymagających mięs
• Widelczyki do ciasta są niezbędne podczas eleganckiego serwowania deserów